İnsanoğlunun Ay’a ayak basması... Apollo 11’in Arkasındaki Absürtlükler

 İnsanoğlunun Ay’a ayak basması... Kimileri için insanlık tarihinin en büyük sıçraması, kimileri için ise sinema tarihinin en büyük prodüksiyonu. Komplo teorilerini bir kenara bırakıp, resmi kayıtlara geçmiş ancak perde arkasındaki absürtlükleri, "yok artık" dedirtecek detayları incelemeye ne dersiniz? Gelin, bu tarihi olaya Serhat Hoca'nın teknik gözlüğüyle ve öğrencisi Ali'nin muzip sorularıyla bakalım. Teknoloji mi, yoksa sanayi sitesi usulü bir kurtarma operasyonu mu? Buyurun, sahne Serhat Hoca ve Ali'nin.

Ali: Hocam, şimdi bu Apollo 11 görevi yıllardır anlatılır durur. Milyar dolarlık bütçe, en son teknoloji falan filan. Ama biraz kazıyınca altından resmen "sanayi sitesi tamiratı" çıkıyor. Nasıl oluyor bu iş?

Serhat Hoca: Hoş geldin Ali. Bu işler her zaman teorik fizik kitaplarındaki gibi gitmiyor ne yazık ki. Bütçe büyük olsa da, saha koşulları ve anlık krizler, ustalık gerektirir. Hadi gel, biraz teknik dedikodu yapalım. Nereden başlayalım?

Ali: Şu kapı kilitleme olayı var ya, o beni benden aldı. Kapı üzerlerine kapanmasın diye bant kullanmışlar. Cidden mi?

Serhat Hoca: Evet, maalesef durum o. Ay modülünün dış kapısında, içeriden açmayı sağlayan bir kol vardı ama dışarıdan açmak için bir mekanizma yoktu. Neil Armstrong ve Buzz Aldrin, "ya kapı üzerimize kapanır kilitlenirsek" diye fena halde tırsmışlar. Çözüm ne? Evde balkona çıkarken rüzgar çarpmasın diye araya sıkıştırdığımız kağıt parçası gibi, kapının arasına küçük bir bant parçası yapıştırmışlar. Koli bandı teknolojisiyle uzay yolculuğu.

Ali: Muazzam. Peki, Armstrong Ay'a bastığı ilk anı neden kameralardan uzak bir yerde geçirdi? Saklayacak bir şeyi mi vardı?

Serhat Hoca: Hahaha, o biraz komik bir durum. Modülden indikten hemen sonra, "örnek toplama ceplerini" hemen doldurmak zorundaydı. Olası bir acil durumda dünyaya hızla dönmek gerekirse, en azından elimizde bir Ay tozu olsun diye. Yani ilk birkaç dakikasını, kameranın görmediği gölgede, yerdeki tozları sanki hırsızlık yapıyormuş gibi cebine doldurarak geçirdi. Komutanın huyu kurusun.

Ali: Vay anasını. Peki o meşhur motor arızasını nasıl çözmüşlerdi? Tükenmez kalemle motor çalıştırma olayı doğru mu?

Serhat Hoca: Kesinlikle doğru. Hantal astronot kıyafetleri yüzünden, modülün içindeki ana motoru ateşleyecek devre kesici şalter kırıldı. Buzz Aldrin, şalterin içindeki o hassas metal boşluğa plastik bir Fisher Space Pen (özel uzay tükenmez kalemi) sokarak devreyi tamamladı ve motoru çalıştırmayı başardı. Uzayda yedek parça yoksa, eldeki malzemeyle tamir edilir. Sanayi sitesinde Tofaş toplayan ustadan farkları yoktu.

Ali: Harika. Yakıt durumu da gergindi sanırım? Armstrong manuel iniş yapmak zorunda kaldı.

Serhat Hoca: Evet, iniş esnasında bilgisayar hatası yüzünden modülü manuel olarak yönetmek zorunda kaldı. Kraterli bölgeyi geçene kadar havada asılı kaldı. Modül yere teker koyduğunda, içinde sadece 25 saniyelik yakıt kalmıştı. Kırmızı ışıkta son damla benzinle geçmiş gibi düşünebilirsin.

Ali: Tam bir adrenalin. Peki, modüle geri dönüp kasklarını çıkardıklarında ne kokmuş? Ay tozunun kokusu neye benziyormuş?

Serhat Hoca: Astronotlar modüle dönüp kasklarını çıkardıklarında, giysilerine yapışan Ay tozunun yoğun bir şekilde yanmış barut gibi koktuğunu belirttiler. Odayı kaplayan koku buymuş. Uzay, ateşli silah deposu gibi kokuyor yani.

Ali: İlginç. Peki ya dikilen Amerikan bayrağı? O ne oldu?

Serhat Hoca: Bayrak, modülün kalkış motoruna çok yakın dikilmişti. Astronotlar Ay'dan ayrılmak için motoru ateşlediklerinde oluşan egzoz rüzgarı bayrağı devirdi. Kendi bayraklarını bizzat kendileri bombalamış oldular. Selam verirken tekmelemek gibi bir şey.

Ali: Hocam, bir de şu bürokrasi takıntısı var. Dünyaya döndüklerinde gümrükten geçtiler mi gerçekten?

Serhat Hoca: Haha, evet, bu prosedürün en absürt kısımlarından biri. Hawaii'ye indiklerinde, şaka yollu da olsa resmi bir gümrük beyannamesi doldurmak zorunda kaldılar. Beyannameye getirilen eşya olarak "Ay kayası ve Ay tozu örnekleri" yazıldı. Memur ne deseydi acaba? "Faturası var mı beyefendi?"

Ali: Sanırım bu olay, projenin ne kadar yüksek riskli olduğunu gösteren başka bir detaya bağlanıyor: Nixon'ın taziye konuşması.

Serhat Hoca: Kesinlikle. ABD Başkanı Richard Nixon için, astronotların Ay'da mahsur kalması ihtimaline karşı "In Event of Moon Disaster" (Ay Felaketi Durumunda) başlıklı resmi bir ölüm/yas konuşması önceden yazılmıştı. Yani astronotlar daha yoldayken, arkalarından okunacak metin masada hazırdı. B planı değil, resmen hazır cenaze namazı.

Ali: Çok acımasızca ama gerçek. Son olarak bir de dilbilgisi hatası var. Armstrong'un ünlü sözünde.

Serhat Hoca: Evet, "That's one small step for [a] man..." derken, İngilizce'deki "a" (bir) kelimesini heyecandan yuttu. Bu yüzden cümle teknik olarak "İnsan için küçük, insanlık için büyük" gibi anlamsız bir tekrara düştü. Heyecan işte, insanlık için dev adım atarken gramer mi düşünülür?

Ali: Vay be. Yani ortada ya insanlık tarihinin en büyük bilimsel sıçraması var ya da en kusursuz planlanmış ama bir o kadar da amatör detaylarla dolu bir B planı operasyonu.

Serhat Hoca: Karar dinleyicinin. Kaynakları da aşağıda paylaşıyoruz, isteyen meraklısı baksın.

Kaynaklar:

1. NASA, Apollo 11 Mission Summary. (https://www.nasa.gov/mission_pages/apollo/missions/apollo11.html)

2. National Air and Space Museum, Apollo 11. (https://airandspace.si.edu/explore-and-learn/topics/apollo/apollo-11/index.cfm)

3. Buzz Aldrin, Magnificent Desolation. (Kitap, anılar)

4. Margaret Hamilton, MIT Museum, Apollo Guidance Computer. (https://mitmuseum.mit.edu/collections/object/apollo-guidance-computer-agc)

5. Andrew Chaikin, A Man on the Moon. (Kitap)

6. The Guardian, "Buzz Aldrin on the moment he took communion on the moon". (https://www.theguardian.com/science/2019/jul/08/buzz-aldrin-communion-moon-apollo-11-nasa)

7. History.com, "Why the Apollo 11 Flag Fell Over". (https://www.history.com/news/why-the-apollo-11-flag-fell-over)

8. NPR, "The Spaceman's Pen: How a Fisher Pen Went to the Moon". (https://www.npr.org/2019/07/20/743566604/the-spacemens-pen-how-a-fisher-pen-went-to-the-moon)

9. The Atlantic, "In Case of Moon Disaster". (https://www.theatlantic.com/technology/archive/2019/07/nixon-moon-disaster-speech/594236/)

10. Space.com, "What the Apollo Astronauts Left on the Moon". (https://www.space.com/what-apollo-astronauts-left-on-the-moon.